مقالات

۶ اصل حیاتی برای سلامتی ( سته ضروریه )

سته ضروریه

از دیدگاه حکمای طب سنتی، پزشکی عبارت است از نگهداری تندرستی در موقع سلامت و بازگرداندن آن به هنگام بیماری. بر اساس نظر حکما، پایه و مبدا آفرینش انسان، به صورت سالم و کامل است و بیشتر بیماری‌ها در اثر افراط و تفریط و رعایت نکردن اصول سلامتی ایجاد می‌شوند. حکمای ایران زمین، سال‌ها پیش از شکل‌گیری و تکمیل تعریف «سلامت» توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO)، توصیفی کامل و جامع از تندرستی (صحت) ارائه کردند. طبق تعریف آنها «صحت» حالتی است که در آن تمام عملکرد انسان، صحیح و سالم و بدون هرگونه اختلال و نقص انجام بگیرد و برای دستیابی به این مهم ۶ اصل را تعیین نمودند.

در منابع طب سنتی ایران، الگوهای صحیح بهداشتی و زندگی سالم در شش محور بیان شده است که به آن اصول ششگانه یا سته ضروریه گفته می‌شود.  به تعبیر جامع‌تر برای حفظ سلامتی رعایت شش اصل ضروری است و چنانچه هر کدام از این اصول دچار نقص شوند، به همان میزان بدن از سلامتی فاصله خواهد گرفت.

این ۶ اصل عبارتند از :

۱ـ آب و هوا

۲- خواب و بیداری

۳ـ خوردن و آشامیدن

۴ـ حرکت و سکون

۵ـ احتباس و استفراغ

۶ـ اعراض نفسانی

در این مقاله مختصرا به بیان توضیح درباره این ۶ اصل می‌پردازیم .

آب و هوا

استفاده از هوای سالم با دمای معتدل از ضروریات سلامتی است

۱. آب و هوا :

اولین در این ۶ اصل آب و هوا می‌باشد. در طب سنتی ایران آب وهوا تـاثیر مهمـی بـر قلـب و روح حیوانی دارد و این روح خـود بـر روح نفسـانی و طبیعـی اثـر داشته و لذا هوا و آب تمامی افعال وحرکات بدنی و نفسانی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در نتیجه هوای معتدل و صاف، عاری از مواد آلاینده موافق مزاج روح انسان بوده و موجب صحت و سلامتی است و تغیرات غیر طبیعی هوا موجب ضرر برای بدن است.

هوای خوب آنست که نفس کشیدن را مشکل نسازد و بهترین هوا در هر فصل از لحاظ برودت و حرارت هوای منطبق با مزاج آن فصل می‌باشد. پرهیز از هوای نامناسب مهمترین تدبیر در رعایت این اصل قلمداد می‌گردد که شامل پرهیز از غبار و بخار و دخان، بوهای ناخوشایند و متعفن، بخار مزارع کشت حبوبات، کلم و سیر، هوای محبوس در زمین‌های پست، هوایی که با طلوع خورشید زود گرم و با غروب آن زود سرد می‌شود و هوای محبوس نمناک است. شاید مهمترین تدبیر برای داشتن سیستم تنفسی سالم، توجه به هوای استنشاقی در طول زندگی می‌باشد.

خواب

بی‌خوابی و یا داشتن خواب بی‌کیفیت موجب بیماری بدن خواهد شد

۲. خواب و بیداری :

یکی دیگر از ۶ اصل حیاتی که رعایت آن می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامتی مردم داشته باشد اصلاح خواب و بیداری است. به عقیده حکما، روح که منشاء حس و حرکت اعضای بدن است، طی فعالیت‌های مختلف روزانه تحلیل می‌رود و نیاز به بازگشت انرژی از دست رفته دارد. این مورد با خواب قابل‌تامین است. در خواب به علت توجه طبیعت به درون بدن تمام افعال درونی بدن، تقویت و تنظیم شده و تجدید قوای مغزی میسر می‌شود.

تعـادل خـواب و بیـداری، توجـه بـه زمـان و مکـان، مقدار، نـوع خوابیــدن و رعایت آداب آن در حفــظ ســلامتی، تندرســتی و درمــان بیماری‌ها اهمیت بسیاری دارد.

۳. خوردن و آشامیدن :

آب و غذا ضروریترین نیاز اولیه انسان‌ها و از مهمترین اصول سلامتی اسـت که در طـب سنتی و قرآن دستورات فراونی درباره آن وجود دارد. حکمـای اسلامی با استفاده از دستوارت دینی و اندوخته‌های علمی خود به تـاثیر غـذا و آب بـر ذره ذره وجـود انسـان واقـف بـوده‌انـد. در دیدگاه طب ایرانی غذاها دارای درجات مختلفی از لحاظ کیفیت تاثیر گذار بر بدن می‌باشند و هر فرد با توجه به ویژگی‌های فردی، مزاج، شرایط روحی ،فصل و نوع شغلی که دارد باید غذاهای خاصی مصرف نماید.

دانستن اصول تغذیه‌ای در بین این ۶ اصل دارای اهمیت ویژه‌ای است چرا که آموخته‌های آن قبل از مصرف مواد غذایی مختلف برای مردم، چه سالم و چه بیمار ضروری است. توجه به زمان غذا خوردن، آداب غذا خوردن، ترتیب و عادات مربوط به تغذیه، مزاج معده و غذای مصرفی، پرهیز از ناسازگارها در تغذیه، خواب بعد از تغذیه و تدابیر مربوط به مصرف غذاهایی که بیش از آنکه اثرات غذایی داشته باشند از دیدگاه طبی دارو قلمداد می‌شوند بسیار اهمیت دارد.

پیاده روی از 6 اصل حیاتی

بهترین ورزش برای حفظ سلامتی پیاده روی می‌باشد

۴. ورزش :

شیخ الرئیس در کتاب ارزشمند قانون میفرماید: « معظم التدبیر حفظ الصحه هو ‌أن یرتاض » مهمترین تدبیر در حفظ سلامتی ورزش است و بعد از آن تدابیر مربوط به تغذیه و بعد آن اصلاح خواب. ورزش به حرکات ارادی اطلاق می‌شود که عمق و تعداد نفسها را افزایش دهد. فوایدی که برای ورزش برشمرده اند بسیار است که برخی از آنها عبارت است از گرمی بخشی به بدن ( افزایش حرارت غریزی )، دفع مواد زائد از طریق منافذ بدن، تقویت هضم غذا در معده، تقویت اعصاب و افزایش نشاط.

با این همه شیخ الرئیس معتقد است که فعالیت بدنی وقتی می‌تواند اثرات مثبت جسمی و روحی را ایجاد نماید که شخص آن فعالیت را به نیت ورزش کردن انجام داده باشد.

از دیدگاه طب نوین نیز با انجام فعالیت‌های ورزشی سیستم آنتی اکسیدان در بدن فعال شده که به نظر می‌رسد این فعالیت در پیشگیری و بهبود بیماری‌های پوستی بسیار موثر باشد.

از نگاه طب سنتی ورززش در همه شرایط و برای همه افراد یکسان نیست بلکه نوع ورزش، زمان و مکان، آب و هوای محیط، وضعیت بدن، سن و جنسیت در انتخاب فعالیت بدنی موثر است.

در مقابل استراحت و سکون بعد از ورزش نیز بـرای تمدید قوا لازم و تعادل در این امر مهم است.

فصد و حجامت

اگر بدن ما دفع سموم را نتواند انجام دهد، سموم در بدن منتشر خواهند شد

۵. استفراغ و احتباس

یکی از اصولی که در طب قدیم جهت حفظ سلامتی به آن توجه و برای آن ارزش وافری قائل بودند توجه به مواد جمع شده در بدن و تدابیر مربوط به حفظ یا خارج نمودن این مواد می‌باشد. طبیبان معتقد بودند که در اثر مصرف مواد غذایی مختلف و در گذر زمان مواد زائدی در بدن جمع می‌شوند که لازم است توسط تدابیر خاصی که مستلزم رعایت اصولی می‌باشد از بدن خارج شوند. استفراغ از ریشه فراغت می‌باشد و در طب به معنی آزاد و رها شدن بدن از دست مواد نامتعادل و غیرطبیعی می‌باشد؛ به عبارت دیگر استفراغ یعنی زدودن سموم و مواد زایدی که در هر یک از مراحل هضم و متابولیسم مواد غذایی ایجاد می‌شود.

اما در بدن علاوه بر اینکه بعضی مواد باید خارج و دفع ( استفراغ ) شود برخی دیگر باید حبس و نگـه داشـته شـوند ( احتبـاس ) که هر دوی آنها برای بقای بدن ضروری است. ضرورت نیاز به احتباس مواد از آن جهت است که از سویی بدن انسان به طور دایمی در حال تحلیل مواد درونی است و از طرفی امکان استفاده و خوردن همیشگی برای انسان وجود ندارد، پس باید مواد غذایی ضروری در بدن نگه داشته شوند.

6 اصل حیاتی

عدم تعادل میان اعراض نفسانی و یا سرکوب کردن آن، سلامتی را برهم خواهد زد

۶. اعراض نفسانی

حالات روحی و روانی مانند خشم، نگرانی، غم، خجالت و ترس نیز مانند بقیه اعمال طبیعی بدن، جزء اعمال طبیعی بدن می‌باشند و بروز هر یک از این حالات موجب تعادل در مزاج اصلی انسان می‌گردد و سلامتی و سعادت بشر را به ارمغان می‌آورد پس به همین منظور توجه به آن در ۶ اصل حیاتی بدن ضروری است. افزایش و کاهش این حالات که مستقیم و غیرمستقیم روی متابولیسم، گردش خون، تنفس، ترشحات دستگاه گوارش و غدد داخلی و عضلات تاثیر دارند می‌توانند معضلات و مشکلات پیچیده جسم و روان را برای انسان به وجود بیاورند. بنابر اصل استفراغ نباید با بروز طبیعی و منطقی این حالات روانی مقابله نمود و البته افراط و تفریط در این حالات روانی نیز پسندیده نمی‌باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *